Thuật ngữ tập tục và nghi lễ: 20 từ hay gặp trong đời sống
Các từ gặp trong đời sống hằng ngày — khi xây nhà, chuyển nhà, xem ngày. Giải thích ngắn, kèm ghi chú chỗ nào nên hỏi gia đình.
Nhóm nghi lễ nhà cửa
| Từ | Nghĩa |
|---|---|
| Nhập trạch | Lễ dọn vào nhà mới |
| Động thổ | Lễ khởi công, bắt đầu đào móng |
| Cất nóc | Lễ khi đổ mái hoặc lợp mái |
| Tân gia | Tiệc mừng nhà mới |
| Mượn tuổi | Nhờ người hợp tuổi đứng làm lễ. 🔴 Chỉ là nghi thức — không đụng quyền sở hữu |
| Khai quang | Nghi thức làm phép cho vật phẩm hoặc tượng |
| Điểm nhãn | Bước "mở mắt" cho tượng — nghĩa gốc của khai quang |
🔴 Dòng "mượn tuổi" cần nhắc lại vì nó có hậu quả pháp lý: đừng để tên người mượn tuổi vào giấy phép xây dựng, hợp đồng thi công, hay sổ đỏ.
Nhóm chọn ngày
| Từ | Nghĩa |
|---|---|
| Hoàng đạo | Ngày hoặc giờ được coi là tốt |
| Hắc đạo | Ngày hoặc giờ được coi là xấu |
| Thập nhị trực | 12 trực: Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế |
| Nhị thập bát tú | 28 chòm sao xoay vòng theo ngày |
| Tam Nương | Ngày 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm — kiêng việc lớn |
| Nguyệt Kỵ | Ngày 5, 14, 23 âm |
| Sát chủ, Thọ tử | Ngày kiêng theo bảng riêng từng tháng |
| Ngày xung | Chi ngày xung chi tuổi người chủ sự |
⚠️ Nhắc lại: các hệ này độc lập nhau, nên một ngày tốt theo hệ này có thể xấu theo hệ kia. Không có ngày sạch mọi hệ.
Nhóm tuổi và năm
| Từ | Nghĩa |
|---|---|
| Kim lâu | Tuổi được coi là không nên làm nhà |
| Hoang ốc | Tuổi kém thuận cho việc xây dựng |
| Tam tai | Ba năm liên tiếp được coi là kém thuận, theo nhóm tam hợp |
| Thái Tuế | Phương ứng với con giáp của năm — kiêng đào bới |
| Tuế Phá | Phương đối diện Thái Tuế |
| Năm tuổi | Năm trùng con giáp của mình |
Về Kim lâu và Hoang ốc
Hai hệ này loại khá nhiều tuổi. Cách xử lý phổ biến khi rơi vào: mượn tuổi, hoặc chờ năm sau.
⚠️ Nhưng cân nhắc thực tế: nếu nhà đang dột nát hoặc không an toàn, việc sửa không nên chờ. Nhiều gia đình chọn cách làm lễ đơn giản rồi sửa — đây là quyết định của gia đình.
Nhóm bàn thờ và cúng lễ
| Từ | Nghĩa |
|---|---|
| Bát hương | Đồ đựng để cắm hương |
| Bốc bát hương | Nghi thức lập bát hương mới |
| Tỉa chân hương | Rút bớt chân hương cũ — cũng là việc phòng cháy |
| Hoá vàng | Đốt vàng mã |
| Tảo mộ | Dọn dẹp mộ phần, thường dịp Thanh Minh |
| Giỗ | Ngày tưởng nhớ người đã khuất |
🔴 Chỗ nên hỏi gia đình, không hỏi mạng
Với các mục sau, một trang web không biết dòng họ bạn làm thế nào:
- Bày biện bàn thờ cụ thể — số bát hương, cách sắp đồ thờ.
- Lễ vật cho từng dịp.
- Văn khấn.
- Cách bốc bát hương, cách chuyển bàn thờ.
- Nghi thức nhập trạch chi tiết.
- Việc liên quan mộ phần.
Sáu mục này khác nhau đáng kể theo vùng miền, dòng họ, và tôn giáo. Nguồn đúng là người lớn trong gia đình, hoặc thầy mà gia đình vẫn nhờ.
Ba điều dùng được cho mọi nghi lễ
- An toàn cháy nổ — không để hương nến cháy khi ra khỏi nhà; đốt vàng mã ngoài trời có nước bên cạnh.
- Thông gió khi thắp hương — khói chứa hạt mịn.
- An toàn thực phẩm — đồ cúng để ngoài quá 2 giờ thì nên hâm lại hoặc bỏ.
Ba điều này không thuộc tập tục nào, nhưng chúng bảo vệ gia đình bạn thật.