Bát quái: tám quái, hai đồ hình và cái nào dùng cho nhà ở
Bát quái (八卦) là tám ký hiệu ba vạch, mỗi vạch là hào — liền (dương) hoặc đứt (âm). Tám tổ hợp của ba hào cho ra tám quái. Đây là bộ ký hiệu nền của Kinh Dịch và của phong thuỷ Lý khí.
Tám quái
| Quái | Tượng | Hành | Phương (Hậu thiên) | Người trong nhà |
|---|---|---|---|---|
| Càn ☰ | Trời | Kim | Tây Bắc | Cha |
| Khôn ☷ | Đất | Thổ | Tây Nam | Mẹ |
| Chấn ☳ | Sấm | Mộc | Đông | Con trai cả |
| Tốn ☴ | Gió | Mộc | Đông Nam | Con gái cả |
| Khảm ☵ | Nước | Thuỷ | Bắc | Con trai giữa |
| Ly ☲ | Lửa | Hoả | Nam | Con gái giữa |
| Cấn ☶ | Núi | Thổ | Đông Bắc | Con trai út |
| Đoài ☱ | Đầm | Kim | Tây | Con gái út |
Cách đọc ký hiệu: đọc từ dưới lên. Hào dưới cùng là hào đầu tiên.
Hai đồ hình — chỗ hay nhầm nhất
Tám quái được sắp xếp trên vòng tròn theo hai cách khác nhau, và chúng cho phương vị hoàn toàn khác.
Tiên thiên bát quái
Tương truyền do Phục Hy đặt. Sắp xếp theo nguyên tắc đối xứng âm dương: Càn (trời) ở trên đối Khôn (đất) ở dưới, Ly đối Khảm, Chấn đối Tốn.
Đồ hình này mô tả trạng thái nguyên thuỷ, tĩnh của vũ trụ. Dùng trong lý luận Dịch học và một số ứng dụng về mộ phần.
Hậu thiên bát quái
Tương truyền do Chu Văn Vương đặt. Sắp xếp theo chu trình vận động của bốn mùa và phương hướng thực tế: Ly ở Nam (mùa hè, nóng), Khảm ở Bắc (mùa đông, lạnh), Chấn ở Đông (mùa xuân, cây mọc), Đoài ở Tây (mùa thu, thu hoạch).
Đồ hình này mô tả trạng thái vận động, động.
🔴 Dùng cái nào cho nhà ở
Hậu thiên bát quái. Đây là điểm quan trọng nhất của bài này.
Phong thuỷ dương trạch (nhà ở cho người sống) dùng Hậu thiên, vì nó phản ánh vận động thực tế của khí theo mùa và phương hướng. Bát trạch, Huyền không phi tinh, Cửu cung — tất cả đều dựa trên Hậu thiên.
Dùng nhầm Tiên thiên cho nhà ở là sai toàn bộ tính toán, vì phương vị của các quái khác hẳn. Ví dụ: trong Tiên thiên, Càn ở chính Nam; trong Hậu thiên, Càn ở Tây Bắc.
Cửu cung — bát quái cộng trung tâm
Khi áp bát quái lên mặt bằng nhà, người ta chia mặt bằng thành chín ô (cửu cung): tám cung theo tám hướng cộng một cung trung tâm.
Mỗi cung được gán một lĩnh vực đời sống theo quy ước phổ biến:
- Khảm (Bắc) — sự nghiệp
- Cấn (Đông Bắc) — học vấn, tu dưỡng
- Chấn (Đông) — gia đạo, sức khoẻ
- Tốn (Đông Nam) — tài lộc
- Ly (Nam) — danh tiếng
- Khôn (Tây Nam) — hôn nhân, quan hệ
- Đoài (Tây) — con cái, sáng tạo
- Càn (Tây Bắc) — quý nhân, người giúp đỡ
- Trung cung — sức khoẻ tổng thể
Bảng gán lĩnh vực này phổ biến nhưng không phải cổ điển thuần tuý — nó được hệ thống hoá và phổ biến rộng ở phương Tây thế kỷ 20. Nên biết để không nhầm nó với kinh điển.
Việc cần làm để học tiếp
- Nhớ tám quái với hành và phương Hậu thiên (bảng trên).
- Vẽ được vòng Hậu thiên từ trí nhớ — đây là kỹ năng nền cho mọi tính toán sau.
- Hiểu quan hệ ngũ hành giữa các quái cạnh nhau (ví dụ Chấn Mộc kề Ly Hoả — Mộc sinh Hoả).
Làm xong ba việc này thì học Bát trạch sẽ rất nhanh.